Okuma öğrenmenin de gelişim basamakları var! Doğumdan ilköğretimin sonuna kadar okuma becerisinin adım adım nasıl geliştiğini öğrenin...
Okumayı öğrenmenin de; çocukların çoğunun belli yaşta eriştiği gelişim basamaklarını izleyen genel bir çerçeve dâhilinde ilerlediğini biliyor muydunuz?
Elbette her çocuğun gelişim hızı farklıdır ve bu nedenle çocukların her bir gelişim basamağında geçirdiği süre farklılık gösterebilir. Bu farklılığı da dikkate almanıza rağmen çocuğunuzun gelişimi konusunda herhangi bir endişe taşıyorsanız, bir çocuk ruh sağlığı uzmanı hekimden yardım almakta gecikmemelisiniz. Okuma güçlüğü olan çocuklarda erken müdahale çok büyük önem taşır.
OKUMAYI ÖĞRENME SÜRECİNDE GELİŞİM BASAMAKLARI
Bebeklik dönemi (1 yaşa kadar)
· İşittiği dilin seslerini taklit eder.
· Kendisi ile konuşulduğunda cevap verir.
· 4 aylıkken kitapla ilgilenmeye başlar (ağzına götürmek ya da fırlatmak şeklinde!).
· 6-12 ay arasında kitaplara olan ilgisi ağzına götürmek yerine öyküyü dinlemeye kayar.
· Birlikte resimlere bakarak ve resimler hakkında konuşarak kitaba ilgisini artırabilirsiniz.
· Kitabın sayfalarını sizin yardımınızla çevirir.
· Sesler çıkararak ve resimlere dokunarak kendisine okunan öykülere ve öyküdeki resimlere tepkisini belli eder.
Yürüyen çocuk (1-2 yaş)
· "Köpek nerede?" ya da "Köpek ne demiş?" gibi kitaptaki nesneler hakkındaki soruları cevaplandırır ve ilgili nesneyi kitapta gösterir.
· Resimlerde tanıdığı nesne ve kişilerin isimlerini söyler.
· İsmini belirttiği nesneyi parmağı ile işaret ederek gösterir.
· Kitapları okuyormuş gibi yapar.
· İyi bildiği bir kitap okunurken cümleleri tamamlar.
· Kâğıt üzerine yazıya benzer karalamalar yapar.
· Kitapların ismini bilir ve kapak resminden kitapları tanır.
· Kalın sayfalı kitapların sayfalarını çevirir.
· Sevdiği bir kitap olur ve onun tekrar tekrar okunmasını ister. Aynı kitabın gerektiğinde yüzlerce kez okunması işittiği kelimelerle kitaptaki yazılar arasında bir bağlantı olduğunu kavramasını sağlar.
Erken okul öncesi dönem (3 yaş)
· Kitabın bir kapak sayfası, arka sayfa ve iç sayfalardan oluştuğunu ve kitabı nasıl tutması gerektiğini anlar.
· Bol bol kitap okunduğunda, öykülerin çoğunun bir ortam, karakterler, bir soruna yol açan olaylar dizisi ve çözümün bulunması şeklinde benzer bir yapısı olduğunu kavrar. Bunu kavradıktan sonra yeni dinlediği öyküleri anlaması da kolaylaşır.
· Kendi başına kitapları inceler.
· Kendi yaşamıyla ilintili konu ve resimleri olan kitapların okunmasından hoşlanır.
· Yüksek sesle okunan daha uzun kitapları sonuna kadar dinler.
· Tanıdığı bir öyküyü kendisi anlatır.
· Alfabeyi ezberden söyler.
· Yazıya benzer şekilde devamlılık gösteren semboller yazar.
· Bir kitabın yüksek sesle okunmasını taklit eder.
Geç okul öncesi dönem (4 yaş)
· Özellikle "DUR" ya da "ÇIKIŞ" gibi tabelalar ve ambalajlar üzerindeki aşina olduğu işaret, marka ve etiketleri tanır.
· Kafiyeler veya komik kelimeler üretir.
· Kelimelerin harflerden oluştuğunu fark eder.
· Bazı harfleri tanır ve yazar.
· Kendi adını okur ve yazar.
· Kelimelerin kendi adının veya anne, baba ya da kardeşinin adının ilk harfiyle başladığını fark eder.
· Bazı harfleri sesleri ile eşleştirir.
· Kelimeler yazmaya çalışırken tanıdığı harfleri kullanır.
· Öykülerin giriş, gelişme ve sonuç bölümlerinin olduğunu kavramaya başlar.
Ana sınıfı (5 yaş)
· Kafiye oluşturmayı anlar ve kafiye oyunları oynar.
· Sözlü dildeki bazı kelimeleri yazılı kelimelerle eşleştirir.
· Yazıların soldan sağa ve yukarından aşağı doğru okunduğunu anlar.
· Bazı harfleri ve rakamları yazar.
· Aşina olduğu kelimeleri görmeyle tanır.
· Öyküde bir sonraki aşamada neler olacağını tahmin eder.
· Kendisine okunmuş olan öyküleri kafasından anlatır.
Birinci sınıflar (6 yaş)
· Aşina olduğu öyküleri okur.
· Aşina olmadığı kelimeleri heceleyerek okur.
· Aşina olmadığı kelimelerin anlamını çıkarmak için resimlerden ve öykünün bağlamından yararlanır.
· Yazarken belli başlı noktalama işaretlerini ve büyük harfleri kullanır.
· Yüksek sesle okurken hata yaptığında kendi kendine hatasını düzeltir.
· Bir öyküyü kitaptaki çizimlere bakarak genel hatları ile kavrar.
· Birinci sınıfın sonunda çocuklar sık kullanılan "evet", "hayır", "ver" gibi pek çok kelimeyi görmeyle tanırlar. Tekrar tekrar okuyarak ve bu kelimeleri kendi yazılarında tekrar tekrar kullanarak, görmeyle tanıdıkları kelimelerin sayısını artırırlar. Görmeyle tanıdığı kelime hazinesi güçlü olursa, yeni kelimeleri çözümlemede bildiği bu kelimelerden yararlanabilir. Örneğin "siz" kelimesi “evsiz” ya da “izinsiz” kelimelerini çözümlemesinde yardımcı olur.
İkinci ve üçüncü sınıflar (7-8 yaşlar)
· Okurken anlamı kavramak amacıyla yeni bilgileri eskiden bildiği şeylerle ilişkilendirir. Örneğin köpek balıkları ile ilgili bir yazı okurken, eskiden gördükleri resimleri ve akvaryumda gördüğü köpek balığını hatırlamaya çalışır. Bu nedenle daha önceden kendisine çok kitap okunmuş ve ailesi ile fikirlerini tartışma olanağını bulmuş olan çocuklar genellikle pek çok konuda daha fazla bilgiye sahip olurlar. Bu da okuduklarını anlamalarını kolaylaştırır.
· Daha uzun kitapları bağımsız olarak okur.
· Doğru vurgular ve ifadeleri kullanarak yüksek sesle okur.
· Aşina olmadığı kelimelerin anlamını çıkarmak için resimlerden ve öykünün bağlamından yararlanır.
· Paragraf kavramını anlar ve yazılarında uygulamaya başlar.
· Noktalama işaretlerini doğru olarak kullanır.
· Örneğin, telefonda bırakılan mesajları not etmek ve e-posta oluşturmak şeklinde notlar yazar.
· Kelime bulmaca gibi kelime oyunlarından hoşlanır.
· İşittiği yeni kelimeleri, ifadeleri veya konuşma figürlerini kullanır.
· Kendi yazısındaki hataları düzeltir.
· Bu dönemde çocukların okuma becerisinde büyük farklılıklar gözlenir. Bazıları yaşlarına uygun kitapları okuyabilirken, bazıları da yaşlarından çok ileri seviyede kitapları okuyabilirler.
Dördüncü sınıftan sekizinci sınıfa kadar (9-13 yaşlar)
· Biyografi, şiir ve roman gibi farklı yazım türlerini keşfeder ve anlar.
· Metnin tanıtıcı, açıklayıcı ya da ikna edici niteliğini keşfeder ve anlar.
· Belirli bir bilgiyi çıkarmak üzere örneğin fen kitaplarındaki metinleri okur.
· Konuşmanın kısımları ile teşbih ve mecaz gibi unsurlarını saptar.
· Öykülerin zaman, yer, konu akışı, sorun ve çözüm gibi ana unsurlarını doğru bir şekilde saptar.
· Belli bir konuda zevk için yazar ve yazıda hangi stilin gerekli olduğunu bilir.
· Metinleri anlam açısından analiz eder.
